دروغ داده باشند آنچه به گواهى ( 1 ) ايشان از مدّعى عليه بستانند ( 2 ) غرامت ( 3 ) بر ايشان واجب بود . سيم ( 4 ) آن كه : « على » به معنى « في » باشد چنان كه خداى تعالى گفت : وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ عَلى مُلْكِ سُلَيْمانَ ( 5 ) ، أى في ملك سليمان ، و بر عكس چنان كه « فى » به معنى « على » آمد في قوله : وَلأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ ( 6 ) ، أى على جذوع النّخل ، آن جا « على » به معنى « في » آمد يعنى الَّذين استحقّ فيهم و لاجلهم الاثم و هم ورثة الميّت استحقّ الحالفان بسببهم . اگر گويند : روا باشد كه اوليان ( 7 ) مرفوع باشد باسناد ( 8 ) استحقاق [ 48 - ر ] با ايشان ؟ گوييم : نه ، براى آن كه مستحقّ وصيّت است يا ( 9 ) آنچه از وصيّت در چيزى باشد و اوليان مستحق نتواند بودن تا اسناد استحقّ با ايشان كنند . زجّاج گفت : اين آيت دشخوارتر آيتى است در قرآن به اعراب ، و چون اعراب دشخوار باشد معنى مشتبه بود ، چه معنى از اعراب استخراج توان كردن و خلاصه اين است كه : اگر مطَّلع شوند بر آن كه آن گواهان يا وصيان كه سوگند خوردند بر وجهى خوردند كه مستحقّ اثمى و عقوبتى شدند - با ( 10 ) آن كه بخلاف راستى خوردند - دو مرد ( 11 ) بايد كه اوليتر باشد به متوّفى و به ميراث آن ( 12 ) به آن كه گواى و شهادت را قيام نمايند به معنى سوگند ، يعنى كه سوگند خورند چه خصم و مطالب ايشان باشند كه بيايند و سوگند خورند به خدا ( 13 ) كه شهادت ما ، يعنى سوگند ما حقتر و درستتر است از سوگند آن دوگانه كه پيش از اين سوگند خوردند ، و ما در اين سوگند اعتدا و ظلم نمىكنيم ، چه اگر چنين كنيم از جملهء ظالمان باشيم . اگر گويند اولياى مرده از كجا مطَّلع شوند بر خيانت ايشان يا ايمن باشند كه

--> ( 1 ) . مج ، مت ، وز : گوائى ، آف ، آن : گواهى . ( 2 ) . لب : ستانند . ( 3 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، لت آن . ( 4 ) . مج ، وز ، مت : سه‌ام ، آج ، لب : سيوم . ( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 102 . ( 6 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 71 . ( 7 ) . لب مستحقّ . ( 8 ) . وز و . ( 9 ) . وز : به . ( 10 ) . مج ، وز ، مت : به . ( 11 ) . مج ، وز ، مت : ديگر . ( 12 ) . مج ، وز ، مت : او . ( 13 ) . وز ، مت : خدايى .